Na Barbarce odbyły się uroczystości z okazji 87. rocznicy pierwszych egzekucji przeprowadzonych przez niemieckich okupantów jesienią 1939 roku. W obchodach wziął udział Zastępca Prezydenta Miasta Torunia Rafał Pietrucień, który zaznaczył konieczność pielęgnowania pamięci o zamordowanych mieszkańcach Torunia i okolic oraz przekazywania prawdy historycznej młodszym pokoleniom.
Jesienią 1939 roku władze okupacyjne podjęły na Pomorzu działania mające na celu eksterminację polskiej ludności, skierowane zwłaszcza przeciw przedstawicielom lokalnych elit. Wśród ofiar byli mieszkańcy Torunia, którzy aktywnie angażowali się w życie społeczne, zawodowe i publiczne. Aresztowani byli przetrzymywani w Forcie VII, a następnie przewożeni do lasu na Barbarce, gdzie przeprowadzano egzekucje.
Podczas ceremonii Zastępca Prezydenta Rafał Pietrucień podkreślił, że za datami historycznymi kryją się konkretne ludzkie loss i dramaty rodzinne.
- Każda z tych ofiar miała swoje imię, swoją rodzinę, dom i plany na przyszłość - zaznaczył w swoim wystąpieniu.
Podkreślił, że pamięć o zbrodni na Barbarce nie powinna ograniczać się do przypominania o wydarzeniach sprzed 87 lat. Powinna być także punktem wyjścia do refleksji nad wartościami, które pozostają istotne we współczesnym świecie.
- Barbarka jest również miejscem refleksji nad odpowiedzialnością za drugiego człowieka. Należy pamiętać, że wspólnotę niszczy się nie tylko przemocą, ale także poprzez odbieranie ludziom godności, podsycanie wrogości oraz pozwalanie na krzywdę - dodał Rafał Pietrucień.
O historycznym znaczeniu Barbarki oraz okolicznościach zbrodni opowiadał również prof. Waldemar Rozynkowski, historyk z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Podkreślił różnorodność zawodów i ról społecznych zamordowanych, w tym nauczycieli, kolejarzy, lekarzy, rolników, pracowników leśnych oraz osoby zaangażowane w działalność samorządową.
- To byli ludzie różnych profesji, zaangażowani w życie społeczne. Ich jedyną winą było to, że budowali odradzające się państwo polskie - wyjaśnił profesor.
Wypowiedź historyka przypomniała, że ofiary Barbarki nie były anonimową zbiorowością, lecz częścią społeczności, która przyczyniała się do życia miasta i regionu. Ich śmierć niosła za sobą nie tylko osobistą tragedię dla rodzin, ale także stratę dla całej lokalnej wspólnoty.
Prof. Waldemar Rozynkowski omówił również powojenne losy miejsca egzekucji. Po wojnie odnaleziono masowy grób z szczątkami 87 osób, z których dotychczas zidentyfikowano jedynie część ofiar.
- Nawet największego barbarzyństwa nie da się ukryć - zaznaczył, podkreślając potrzebę dalszych badań i działań w celu ustalenia tożsamości zamordowanych.
Uroczystości zyskują szczególny wymiar dzięki świadectwom rodzin, które przez pokolenia pielęgnują pamięć o bliskich zamordowanych na Barbarce. Elżbieta Szymańska przytoczyła historię Leona Szymańskiego, inżyniera zaangażowanego w lokalne ogrodnictwo, który zginął na początku II wojny światowej, zostawiając żonę i sześcioro dzieci, z najstarszym mającym zaledwie kilka miesięcy.
- Miłość do rodziny i ojczyzny - opisała motywacje, które towarzyszyły mu w obliczu wojennego zagrożenia.
Rodzinne wspomnienia podkreślają, jak duże znaczenie ma zachowanie pamięci poprzez opowieści, dokumenty i pamiątki. Wskazują także na osobisty wymiar historii, który łatwo może zostać zagubiony wśród dat i liczb.
O konieczności pielęgnowania pamięci mówiła także młoda harcerka, która zaznaczyła, że przekazywanie wiedzy o przeszłości kolejnym pokoleniom jest ważnym elementem edukacji. Wskazała, że wśród zamordowanych na Barbarce byli również harcerze oraz harcerki, a z historią tego miejsca związane są również osoby ważne dla lokalnej społeczności.
87. rocznica pierwszych straceń na Barbarce stanowiła okazję do złożenia hołdu ofiarom niemieckich zbrodni, przypomnienia ich historii oraz podkreślenia znaczenia pamięci historycznej. Jak zaznaczono podczas uroczystości, pamięć o zamordowanych jest nie tylko zobowiązaniem wobec przeszłości, lecz także przestrogą oraz wezwaniem do szacunku dla godności człowieka, wolności oraz odpowiedzialności za drugiego człowieka.