Możliwość ubiegania się o środki zgromadzone na subkoncie w ZUS oraz w OFE istnieje nawet wiele lat po śmierci bliskiej osoby. Roszczenie o ich wypłatę nie ulega przedawnieniu, jednak nie w każdym przypadku są one dziedziczone.
Decydującymi czynnikami są to, czy zmarły posiadał subkonto w ZUS lub członkostwo w OFE, oraz czy przyznano mu emeryturę docelową i jak długo ją otrzymywał. Zależność od OFE wpływa na to, w jakim miejscu należy rozpocząć formalności – w ZUS czy w otwartym funduszu emerytalnym.
Po śmierci ubezpieczonego środki na subkoncie w ZUS mogą być dziedziczone, jednak nie każde konto podlega tym zasadom. Osoby urodzone przed 1 stycznia 1949 roku nie mogły dołączyć do OFE, co oznacza brak subkonta w ZUS. Osoby urodzone między 1949 a 1968 rokiem mogły mieć subkonto tylko, jeśli należały do OFE, podczas gdy osoby urodzone po 1968 roku mają je niezależnie od tej przynależności. Udział w OFE jest obecnie dobrowolny. Jak informuje Krystyna Michałek, regionalna rzeczniczka prasowa ZUS w województwie kujawsko-pomorskim, osoby, które wchodzą na rynek pracy po raz pierwszy, mają cztery miesiące na zawarcie umowy z wybranym funduszem. W przeciwnym razie część ich składki emerytalnej, wynosząca 7,3 proc. podstawy wymiaru, trafia na subkonto w ZUS.
Samo posiadanie subkonta nie gwarantuje jednak, że po śmierci ubezpieczonego środki te będą do odzyskania. Jeżeli zmarły osiągnął 65. rok życia i miał przyznaną emeryturę docelową, środki te były uwzględnione w obliczeniach jego emerytury i nie podlegają dziedziczeniu. Natomiast jeśli emeryt zmarł przed upływem trzech lat od otrzymania pierwszej wypłaty emerytury docelowej, osoby uprawnione mogą uzyskać tzw. wypłatę gwarantowaną, której po upływie tego czasu już nie ma.
Środków nie odziedziczy również osoba, która zdecydowała się na wcześniejszą emeryturę w zamian za przekazanie pieniędzy z OFE oraz subkonta do budżetu państwa.
Kto ma prawo do środków po zmarłym?
Środki zgromadzone na subkoncie w ZUS oraz rachunku w OFE mogą być przyznane nie tylko najbliższej rodzinie. O ich przydziale decyduje przede wszystkim sama osoba ubezpieczona, wskazując osoby uprawnione za życia. Mogą to być małżonek, dzieci, a także osoby niespokrewnione, takie jak przyjaciele. Jeśli nie wskazał żadnych uprawnionych, fundusze wchodzą w skład spadku. Wysokość wypłaty zależy od sumy środków zgromadzonych przez zmarłego oraz udziału osoby uprawnionej.
W przypadku wspólności majątkowej połowa zgromadzonych środków na subkoncie w ZUS i rachunku w OFE przypada żyjącemu małżonkowi. Jednak nie jest to przekazanie gotówki – środki są transferowane na jego subkonto w ZUS oraz do OFE. Pozostała część przekazywana jest osobom wskazanym przez zmarłego, a jeśli nie było żadnych wskazań, staje się częścią spadku.
Jak złożyć wniosek o wypłatę środków?
Miejsce rozpoczęcia formalności zależy od tego, czy zmarły był członkiem OFE. W takim przypadku wniosek należy składać w odpowiednim funduszu. Po podziale, fundusz ma 14 dni na przekazanie informacji do ZUS o osobach uprawnionych oraz ich udziałach, na podstawie których ZUS dzieli i wypłaca środki z subkonta w ciągu trzech miesięcy od otrzymania informacji. Nie jest konieczne składanie nowego wniosku w ZUS.
Jeżeli zmarły miał jedynie subkonto w ZUS, wniosek należy złożyć bezpośrednio w ZUS na formularzu USS. Dotyczy to zarówno osób, które nigdy nie były w OFE, jak i tych, których środki przeniesiono do ZUS w ramach suwaka bezpieczeństwa.
Co zrobić, jeśli nie wiadomo, do którego OFE należał zmarły?
Informację tę można uzyskać w ZUS. Osoba mająca interes prawny powinna złożyć wniosek bez specjalnego formularza, wystarczy własnoręcznie napisane pismo lub ustny wniosek w placówce ZUS. Do wniosku należy dołączyć dokument potwierdzający interes prawny, jak stwierdzenie nabycia spadku lub akt poświadczenia dziedziczenia.
Jak wskazać lub zmienić osoby uprawnione za życia?
Każdy, kto ma subkonto w ZUS, może uregulować kwestie dotyczące dziedziczenia. Wystarczy wskazać osoby uprawnione, a w razie potrzeby można to później zmienić. Osoby posiadające wyłącznie subkonto w ZUS mogą to zrobić na formularzu UWU, natomiast członkowie OFE zgłaszają uprawnionych w swoim funduszu, również w przypadku braku przekazywania nowych składek.