Toruń upamiętnił Instytut Bałtycki, który był jedną z kluczowych instytucji naukowo-badawczych przedwojennego Pomorza. W dniu 29 października 2026 roku na kamienicy przy ul. Żeglarskiej 1 odsłonięto tablicę upamiętniającą tę placówkę, która miała znaczący wpływ na badania dotyczące Pomorza oraz jego związki z Polską. Uroczystość została zorganizowana z okazji stulecia powstania Instytutu.
W uroczystości wzięli udział przedstawiciele samorządu województwa kujawsko-pomorskiego, władze miasta, Uniwersytetu Mikołaja Kopernika oraz członkowie Komitetu Organizacyjnego obchodów stulecia Instytutu Bałtyckiego. Uczestniczyli między innymi sekretarz województwa kujawsko-pomorskiego Marek Smoczyk, przewodniczący Rady Miasta Torunia Łukasz Walkusz oraz zastępca prezydenta Torunia Adam Szponka.
Tablicę odsłonili przedstawiciele samorządu województwa, miasta i organizatorzy obchodów jubileuszowych. Jej powstanie wsparły takie instytucje jak Samorząd Województwa Kujawsko-Pomorskiego, Uniwersytet Mikołaja Kopernika, Miasto Toruń oraz Towarzystwo Miłośników Torunia.
Instytut Bałtycki w Toruniu
Instytut Bałtycki został powołany w Toruniu 31 sierpnia 1925 roku, a jego pierwszym dyrektorem był starosta krajowy pomorski Józef Wybicki. Pierwsze spotkanie grupy inicjatywnej odbyło się w Dworze Artusa, a siedzibą instytutu była kamienica przy ul. Żeglarskiej 1, do której w 1937 roku przeniesiono główną siedzibę Instytutu do Gdyni.
Instytut działał jako ogólnopolski ośrodek badawczy o znaczeniu europejskim, koordynując badania nad Pomorzem, szczególnie w kontekście jego związków z Polską. Działalność ta była szeroka i obejmowała badania historyczne, archeologiczne, etnograficzne oraz geograficzne, jak również zagadnienia dotyczące języka i gospodarki morskiej.
W dwudziestoleciu międzywojennym, w odpowiedzi na działania niemieckiej propagandy, Instytut odgrywał rolę ważnego ośrodka dokumentowania historii regionu, skupiając badaczy z różnych akademickich ośrodków w Polsce i pozostawiając po sobie bogaty dorobek publikacyjny.
Wsparcie władz i społeczności lokalnej
Przewodniczący Rady Miasta Torunia Łukasz Walkusz podkreślił znaczenie Instytutu Bałtyckiego dla miasta, wskazując, że placówka była jedną z kluczowych organizacji w przedwojennym Toruniu, odpowiadającą na niemieckie dążenia rewizjonistyczne. Zaznaczył, że upamiętnienie instytutu było efektem zaangażowania środowiska naukowego i lokalnego.
Prof. Joanna Kucharzewska, prorektor UMK, dodała, że dorobek badaczy Instytutu stanowił fundament dla kolejnych pokoleń naukowców, a ich badania są obecne w pracach Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
Miasto Toruń wspierało inicjatywę organizacyjną obchodów stulecia, a koszty projektu oraz wykonania tablicy pokrył Samorząd Województwa Kujawsko-Pomorskiego.
W liście do uczestników uroczystości marszałek Piotr Całbecki podkreślił rolę Instytutu w dokumentowaniu polskiej historii Pomorza oraz w rozwoju lokalnej nauki, a także zakres pracy jego badaczy w kontekście późniejszego Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
Podczas ceremonii głos zabrali także przedstawiciele Komitetu Organizacyjnego, którzy przedstawili historię Instytutu, jego zmianę lokalizacji i kluczowe kierunki działalności.
Plany jubileuszowe
Odsłonięcie tablicy jest częścią długoterminowego programu obchodów stulecia Instytutu Bałtyckiego, który obejmuje przygotowanie specjalistycznej publikacji, wystawy plenerowej oraz koncertu rocznicowego.
- Cieszymy się, że obecność Instytutu Bałtyckiego została symbolicznie przywrócona w przestrzeni miejskiej Torunia - powiedział prof. Waldemar Chorążyczewski, zwracając uwagę na znaczenie kamienicy przy Żeglarskiej 1 jako głównej siedziby placówki.
Odsłonięta tablica na ul. Żeglarskiej 1 stanie się trwałym świadectwem obecności Instytutu Bałtyckiego w Toruniu oraz przypomnieniem o jego wpływie na polską naukę i wiedzę o Pomorzu.